leiderschap-in-het-onderwijs

Leiderschap in het onderwijs

Leiderschap in het onderwijs kan veel beter worden ontwikkeld. In een werkwereld waarin de prestatiedruk om te voldoen aan externe verwachtingen enorm is, is het niet moeilijk om je als professional te verliezen in eisen om je baan te behouden.

Als begeleidingskundige begeleid ik professionals in trajecten zoals Marieke. Zij verlangde naar meer betekenis zowel privé als in haar werk. Marieke, een ervaren docent wiskunde op het VMBO, voelde al jaren een prestatiedruk om aan alle verwachtingen van de organisatie te blijven voldoen.

Onder de drijfveren waarmee ze ooit begon met dit werk, stapelde zich een ophoping van stress op vanwege alle tegenslagen. Scholieren gedroegen zich meer en meer grensoverschrijdend en dit leidde uiteindelijk bij haar tot gezondheidsklachten.  Ze kreeg de diagnose van ziekte van Crohn plus een observatie van beginnende artrose. Marieke is 43 jaar.

Leiderschapsstijlen in het onderwijs

Marieke had binnen haar opleiding verschillende leiderschapsstijlen geleerd. De  tools om nu meer sturing over haar situatie te krijgen ontbraken echter. Zo verloor zij de grip op haar positie en levenslust als persoon. Collega’s worstelden bij navraag met hetzelfde thema.

Het ontbreken van de juiste tools om zichzelf én haar ontstane klachten  wat dieper te leren begrijpen, deed Marieke belanden in een zoektocht om heimelijk te willen veranderen.  De klachten lieten deze baan niet langer toe. Het schoolmanagement stond er eerst  niet voor open om mee te denken.

Door verbinding te maken bij mij met haar echte verlangens, kon Marieke een eerste stap maken. In deze blog vertel ik je het verhaal van Marieke én daarna van haar collega’s plus hun  gezamenlijke zoektocht naar meer pedagogisch leiderschap. Daarbij lukte het om hun behoeften zowel in dienst te stellen van zichzelf als wel de organisatie.voor 

Verbeterde relaties in het onderwijs door leiderschap

Binnen haar individuele begeleidingstraject kwam de enorme impact van presteren naar voren, met name naar de directie toe. Ze was zichzelf kwijt geraakt. De norm binnen het team was zo ver opgeschoven, dat niemand meer  ophef maakte over grensoverschrijdende  scholieren. Iedereen was te druk met andere zaken.   

Naarmate Marieke meer inzichten vergaarde over haar eigen waarden en daarvoor ook durfde te gaan staan, begon ze toch assertiever op te treden. Dan maar.  Ook naar scholieren. Haar klachten verminderden best wel snel. Ruimte dus

Deze  leidende rol werd opgemerkt door haar collega’s, die zich daardoor gemotiveerd voelden om ook aan hun pedagogisch leiderschap te werken. Ook haar relaties op privévlak verbeterden, doordat ze trouwer werd aan zichzelf en haar diepe verlangen om meer te voldoen aan haar eigen wensen. En aan het verminderen van haar klachten. 

leiderschap-in-het-onderwijs

Onderwijskundig leiderschap

Ik motiveerde haar om opgedane ervaringskennis te delen met haar collega’s, wat leidde tot enthousiasme binnen het team. Later meldden zij zich samen bij mij aan voor een traject van team coaching van 10 sessies over een heel jaar. De directie  ging wel akkoord. Ik maakte gebruik van de leiderschapsstijlen in het onderwijs.

Zij werkten  in mijn leeromgeving, waarbij spanningsmomenten werden gezien als leermomenten. De mate waarop je om kunt gaan met spanning bepaalt de manier waarop je leven verloopt. Ze concludeerden dat ze dat niet wisten hoe je hier richting mee kunt aangeven.

Ze werkten dus aan een andere mindset  – meer onderzoekend – en daardoor ontspanden zij sinds lange tijd. Durfden, toonden lef. Wilden niet verder zo. Gezondheid eerst. Zij onderzochten ook hun gebrek aan vaardigheden, begrepen ook het gebrek aan bewustzijn daar over en verbonden zich op die manier heel  sterk met elkaar.  Dat is nodig in het onderwijs.

 

Inspiratie: zelfexpressie en creativiteit inzetten

 

 Are you a human doing or a human being?

The dierence is that the mind is more about doing, and the soul more about
being.

Wanneer je je (werkend) leven ziet als iets wat je moet oplossen, omdat je tegenslag ziet als een probleem, is het gevolg dat je jezelf
niet meer ontwikkelt vanuit je (grote) potentieel. We worden namelijk zeer oplossend denkend opgevoed.  

Dat vormt een probleem.

Je kunt eenvoudigweg weinig oplossen met je hoofd. Aan de oppervlakte. Maar leiderschapsproblemen worden op die manier te ingewikkeld en te weinig doorleefd. Maar jij bent wel de regisseur. Hoe moet je dit dan fixen? 

Ik werk juist om die ingewikkeldheid ervaringsgericht in plaats van oplossingsgericht. En ervaringsgericht werken vraagt om creatieve benadering.  

Het boek van Anita Moorjani ik moest doodgaan om mezelf te genezen ervaar ik als overeenkomstig mijn levenservaringen. Daar put ik (collectieve) ervaringskennis uit over 20 jaar leren hoe ik mijn  zelfliefde kon ontwikkelen. Ook die levenskennis verwerk ik in mijn trajecten. Dát inspireerde deze groep om educatief leiderschap te ontwikkelen. 

 

 Actief gebruik maken van ‘safe space’

Het ervaren van een ‘safe space’ was een kantelmoment in het traject van Marieke. Haar leiderschap in het onderwijs was daarmee sneller gerealiseerd. Marieke verlangde naar een plek waar ze meer kon voelen, omdat alles laatste jaren op de automatische piloot was gegaan. Niet nadenken, doorgaan. Hoe anders?

Als begeleidingskundige proefde ik een verlangen bij haar om grip te houden op haar sturing aan scholieren.  Ik voelde ook dat dankzij haar tegenslagen en frustratie een rebel onder de oppervlakte lag. Haar grote empathische vermogen om voor anderen van betekenis te zijn vormde een enorm voordeel.

Haar klachten – ze zag dit na aantal sessies als een optelsom van jaren oppotten en niet praten. Schaamte.  Gevoelens van falen. Ik herkende deze constatering uit mijn eigen levensworstelingen, want ik was lang geleden mijn lichaamstaal ook totaal kwijtgeraakt. Dat loste een stuk schaamte al op.

Haar leerdoel was om haar eigen lichaamssignalen eerst beter te leren herkennen, begrijpen en het daarmee te leren uithouden en er nu wel de volle aandacht aan te leren besteden. Ik maakte dit voelbaar voor haar – zij maakte zelf de koppelingen. 

 

 

Hoe hielp ik Marieke verder om haar ‘safe space’ te vinden?

Ik keerde hiervoor zelf naar binnen om mijn eigen gevoelsreflectie met haar te delen (volgens de principes van Jung’s Wounded Healer).

Ze zag haar kritische stemmen onder ogen, gaf hier woorden aan en ik daagde haar uit om haar eigen veerkracht te ervaren. Zij ontwarde een stukje trauma met behulp van de adem.

Hierdoor vond zij vanuit haar “safe space” zelf antwoorden waar ze al zo lang naar zocht. Ze was zo enorm opgelucht

Eindelijk antwoorden om een werkwijze te vinden, geloof krijgen in stappen en die  ook durven volgen. Ze kreeg een ademtechniek mee als huiswerk. Daardoor zou de weken erna ruimte ontstaan omdat er verwerking op gang was gekomen.

 

 

Onderwijs vraagt leiderschap

Ik realiseer me dat het ieders geboorterecht is om zijn eigen ‘safe space’te vinden. Daardoor werk ik hier heel graag aan mee.

Het belangrijkste moment van mijn interventie was het verschuiven van perspectief. Van probleemgericht naar krachtgericht denken. Van oplossingsgericht naar procesgericht denken. Zo zit ik zelf in elkaar als instrument na 20 jaar werken aan groeipijnen. Vervolgens paste ik bij ieder de passende leiderschapsstijlen toe.

Door dit vaak genoeg met hen te trainen en tot norm te verheffen, leidde dit vanzelf stapsgewijs tot een nieuwe cultuur. Vrij  natuurlijk. Het werkt als een olievlek. Leidinggevenden gingen meer het belang inzien om ruimte te geven aan het ontwikkelen van educatief  leiderschap.

Docenten die ervaringen delen

Een van de meest krachtige aspecten van deze team coaching was het delen van ervaringen met elkaar zonder oordeel én gewoon durven daarbij aanwezig te zijn. Geen schaamte, geen schuld.  

Acceptatie dat je het niet meer alleen kan. Delen. Ingrijpen. Timing. Door respect te tonen over elkaars leerdoelen en daar oprecht betrokken bij te zijn, krijgt kwetsbaarheid een enorme kracht. Welke steun wil je van elkaar, indien grensoverschrijdend gedrag voorkomt? Welke toolbox ligt klaar indien het weer gebeurt?

 Niet meer achter de feiten aanlopen, maar preventief handelen. Door een  stukje beleid daar aan te koppelen, werd de uitdaging ook geborgd.

Deze gezamenlijke “safe space” gaf hen de moed om meer leiderschapsrollen op zich te nemen. Dit betekende dat Marieke en haar team ook naar scholieren een andere attitude ontwikkelden. De strijd stopte en in de klas heerste meer en meer een gemeenschapsgevoel, gedeelde waarden.

Kortom een afspiegeling van de teamcultuur. Het bevorderde een cultuur van emancipatie.


Hoe pak je je ‘safe space’ als docent?

Het voorbeeld van Marieke en haar collega’s laat zien dat inspanning altijd loont om meer leiderschap in het onderwijs  te realiseren. Aandacht is het nieuwe goud.

Investeren in het weten dat jij ook een ‘safe space’ bezit en daardoor juist dankzij jouw stress beter kunt komen bij jouw eigen behoeften. Dat is alles waard. Assertiviteit, steun leren vragen bij collega’s of jezelf boven alles de ruimte te geven voor ontwikkeling. Dat creëert hoop voor de toekomst om jezelf te kunnen aansturen.

Of je nu net begint als docent of al jarenlang in het vak zit. Door bewust te werken aan ontwikkeling draag je bij aan positieve veranderingen binnen het schoolmanagement. 

leiderschap-in-onderwijs

Hoe realiseer je meer leiderschap in het onderwijs?

Het vinden van jouw “safe space” bij mij start met het erkennen van jouw probleem in de situatie en jouw eigen aandeel hierin. Dat lijkt lastig, maar werkt als een trein. Juist dát erkennen maakt jou tot werkelijke regisseur. Als ik het kan, kun jij het ook. 

Daarna kijken we welke gezamenlijke kennis er al bewust aanwezig is op dat punt.

Voorts leer je je ‘safe space’ te cultiveren. Omarm mijn manier van  dieptereflectie en verken jezelf door middel van fantasierijke expressievormen. Ik stimuleer het werken met je zintuigen, hetgeen de verscherping van je intuïtie verdubbelt.

Fouten leren is een kunst die geleerd moed worden.